Abstract:

Op 12 december 2025 vond het zeventiende Glavimans symposion, de Dag van de historische maritieme archeologie in Nederland, plaats in het Scheepvaartmuseum in Amsterdam.

Het centrale onderwerp van het symposion was het waterschip. Het betreft een scheepstype dat gedurende zes eeuwen op de Zuiderzee heeft gevaren en waarvan de scheepsbouwkundige karakteristieken in iconografische en scheepsarcheologische bronnen eenduidig zijn. Deze schepen worden gekenmerkt door hun scherpe rompvorm, het ontbreken van zijzwaarden en een waterhoudend compartiment centraal in het schip om de gevangen vis levend naar de markt te brengen. Hun zware constructie en goede zeileigenschappen maakten ze geschikt voor diverse andere functies, zoals sleepdiensten en het transport van soldaten.

De afronding van de opgraving van een vroeg zestiende-eeuws waterschip in Zeewolde vormde een van de aanleidingen voor dit thema. Het symposion begon met een film over deze opgraving. Daarnaast is op deze dag een tentoonstelling over waterschepen geopend. Hiermee heeft het Scheepvaartmuseum invulling gegeven aan de ambitie om meer gebruik te gaan maken van scheepsarcheologische bronnen. Een grote verscheidenheid aan onderwerpen die met het waterschip verband houden is tijdens het symposion aan bod gekomen: dendrochronologie, het onderzoek van visresten en historisch onderzoek.

Als bestuur hebben we ernaar gestreefd om naast het centrale thema een breed programma aan te bieden met ook aandacht voor recent onderzoek, waarbij zowel vrijwilligers, professionals en studenten met een maritiem-archeologische of historische achtergrond aan het woord konden komen. Dit jaar hebben we voor het eerst de mogelijkheid geboden voor posterpresentaties. Al deze presentaties hebben geleid tot bijdragen in deze publicatie.

Het symposion en de bijbehorende bundel met de bijdragen van deze dag bieden een platform waar nieuwe inzichten kunnen worden uitgewisseld en bediscussieerd. De Dag van de historische maritieme archeologie in Nederland is niet alleen bedoeld voor archeologen, historici en scheepsbouwkundigen, maar ook voor studenten en vrijwilligers in de (onderwater)archeologie, gezien hun steeds belangrijker wordende rol in het archeologisch bestel.

De Glavimans Stichting stimuleert het interdisciplinair scheeps­wrakken­onderzoek in Nederland.

Contents

‘Het Waterschip’, een film over multidisciplinair onderzoek naar een zestiende-eeuws scheepswrak
Yuri van Koeveringe

Waterships in the Amsterdam archives
Charlotte Jarvis

Waterschepen en hun vangst: de eerste resultaten van het archeozoölogisch onderzoek naar waterschip ZO31 in Zeewolde
Inge van der Jagt, Martijn van Haasteren en Wim Wouters

Dendrochronologisch onderzoek naar scheepswrak ZO31: datering, houtherkomst en bouwtechniek van een vroeg-16e-eeuws waterschip
Marta Domínguez Delmás, Thirza Fransen en Robert de Hoop

Onderzoek naar een onbekend scheepswrak in het Hoornse Hop
Ludger Brummelaar, Miranda Delfstra en Joris Bleeker

Locaties van Zaanse waterschepen
Victor Enthoven

Visserijconflict op de Zuiderzee
André van Holk

Sleepdiensten van de Marker waterschipper Klaas Cornelisz. Roos, 1790-1798
Reinder Reinders

Drifting courses. Een analyse van de historische handelsroutes aan de hand van de archeologische resten van scheepswrakken
Amber Krooder

Scheepswrak OK45, een uitlegger uit het rampjaar 1672
Joep Verweij en Roy Glasius

OD2 overstag: een nieuwe koers naar het verleden. Een archeologisch onderzoek naar het 19e-eeuwse scheepswrak OD2 in Flevoland
Lisa Smeyers

Double Dutch: 17e eeuws fluitschip gestrand bij Kornwerderzand
Ernie de Jonge en Bert Kremer (Stichting Archeos Fryslân)

Pleidooi voor het onderzoeken van vaareigenschappen van verzonken vaartuigen
Rob Busser

Historisch correct langsgetuigde zeilen naaien. Het snijboek van Joost Waardenberg (1745) als bron voor een fundamenteel andere benadering van zeilontwerpen
Klaas van Haeringen

Een textielreconstructie van de Nederlandse scheepsvlag van rond 1600
Aemile Lalk

Snelle schepen uit de Romeinse tijd. Een puzzel in onderdelen
Alexander de Vos en Yardeni Vorst

Waterschepen door de eeuwen heen: historische informatie
Johan Opdebeeck

Gebaggerd & geborgen. Onderzoek van 23 scheepswrakken van project Over de Maas
Siemen Geerts, Calista Blanchard, Gerrit Dijkstra en Alice Overmeer

De scheepsblokkade van Amsterdam (1572-1573)
Wouter Waldus en Seger van den Brenk